Komentarz: Praca została napisana na zajęcia z Historii Politycznej Polski XX wieku, prowadzonych przez dr Daniela Przastka. Praca ta miała na celu porównać obydwie imprezy sportowe. Posiłkowałem się tylko i wyłącznie źródłami prasowymi, gdyż takie były zasady pisania. Śródtytuły nie znajdowały się pierwotnie w pracy.

„Mistrzostwa Europy w koszykówce mężczyzn w 1939 i 1963 roku – dwa największe sukcesy w historii polskiej koszykówki”

Wstęp

Koszykówka została wymyślona przez Kanadyjczyka Jamesa Naismitha w 1891 roku. Od tego czasu ta gra zdobyła rzesze fanów na całym świecie, aktualnie jest jedną z najpopularniejszych dyscyplin sportu. Prawie każdy człowiek na świecie kojarzy Michaela Jordana i amerykańską ligę NBA.

Pracę tę potraktowałem jako możliwość zgłębienia dwóch największych sukcesów w historii polskiej koszykówki – brązowego medalu przywiezionego z Kowna w 1939 roku oraz srebrnego medalu z mistrzostw Europy odbywających się pierwszy raz w Polsce, we Wrocławiu, w 1963 roku.

Korzystałem głównie z „Przeglądu Sportowego”, piszącym o sporcie już od 1921 roku. Posiłkowałem się także doniesieniami prasowymi z „Kurjera Porannego” oraz „Robotnika” (odnośnie mistrzostw z 1939 roku), a odnośnie mistrzostw z 1963 roku, znalazłem długie artykuły w „Trybunie Ludu” i „Słowie Powszechnym”

Obydwa czempionaty do siebie porównam zarówno pod kątem sportowym, politycznym, jak i językowym.

Wyjazd do Kowna na ME? Raczej z obowiązku…

Pierwsze mistrzostwa Europy odbyły się w 1935 roku i były próbą generalną przed debiutem koszykówki na Olimpiadzie w 1936 roku, w Berlinie. Od tamtego roku mistrzostwa odbywają się co 2 lata, z przerwą na czas drugiej wojny światowej (po mistrzostwach w Kownie kolejne odbyły się dopiero w 1946 roku). Polacy na ME na Litwie nie musieli osiągnąć konkretnego rezultatu, w przeciwieństwie do sytuacji z 1963 roku. Jak pisze w „Przeglądzie Sportowym” W. Szeremeta: „Polacy powinni w najgorszym wypadku zająć 2 miejsce w eliminacyjnej grupie B, aby już ostatecznie zdobyć (po raz drugi) ostrogi olimpijczyków 1964. (…) Według kryteriów PKOL konieczne są jeszcze drugie ostrogi – równają się one zajęciu 4 miejsca w ogólnej klasyfikacji ME we Wrocławiu”. Nie dość, że rozgrywali mistrzostwa przed swoją publicznością, to walczyli o awans na Igrzyska Olimpijskie. Warto dodać, że polska koszykówka obchodziła wtedy 50-lecie swojego istnienia. Zawodnicy jak i PZKosz (Polski Związek Koszykówki) w związku z tym na pewno odczuwali sporą presję. Jakże w innej sytuacji byli zawodnicy wyjeżdżający do Kowna. „Nim przejdziemy do oceny własnej drużyny, należy na wstępie stwierdzić, że wyjechała ona do Kowna raczej z obowiązku. Po drużynie, która nie przeszła nawet 2-tygodniowego obozu, osłabionej brakiem rezerw, drużynie, która sztucznie przedłużyła sezon o 2 miesiące – nie można się było wiele spodziewać” – możemy przeczytać w „Przeglądzie Sportowym”. Każdy sportowiec wie, że gra się zupełnie inaczej nie mając wysoko postawionego celu. Komfort psychiczny w czasie tak długiego i intensywnego turnieju jakim są mistrzostwa Europy, mógł się okazać kluczem do zajęcia aż trzeciej pozycji na czempionacie z 1939 roku.

Prestiż wynikający z zajęcia miejsca na podium był zupełnie inny przed wojną, a po wojnie. Nie ujmując ogromu pracy, jaki włożyli w brązowy medal Polacy w 1939 roku, jednak były to mistrzostwa, w których brało udział zaledwie osiem zespołów, w tym dwa wyraźnie odstające od reszty: Węgry i Finlandia. Dostajemy tym samym zaledwie 6 drużyn walczących o trzy miejsca na podium. Tymi reprezentacjami były: Litwa, Łotwa, Estonia, Francja, Włochy oraz Polska. W czasie mistrzostw w Polsce było o wiele ciężej o podium – o mistrzostwo walczyło aż szesnaście zespołów, spośród których tylko trzy wyraźnie odstawały: Turcja (jedno zwycięstwo w turnieju), Holandia (także jedno), Finlandia (dwa zwycięstwa). Te trzynaście pozostałych zespołów to oprócz gospodarzy: ZSRR, NRD, CSRS (Czechosłowacja), Francja, Hiszpania, Rumunia, Jugosławia (wicemistrz świata z tego samego roku), Węgry, Bułgaria, Izrael, Włochy, Belgia, Sześć pierwszych krajów to obok Finlandii nasi rywale w grupie B. Nasz bilans z tymi zespołami w dotychczasowych spotkaniach wynosił 30 zwycięstw do 46 porażek.

Formuła turnieju sprzyjała Polsce przed wojną. Grano systemem każdy z każdym i potknięcie ze słabszym przeciwnikiem na początku mistrzostw nie skazywało zespołu na walkę o niższe pozycje. System, według którego rozgrywano czempionat w 1963 roku był bardziej bezlitosny. By dostać się do czołowej półfinałów i mieć szansę grę o medale, należało zająć minimum drugie miejsce w ośmiozespołowej grupie. Należy dodać, że w „polskiej” grupie (grupie B) mieliśmy ZSRR, drużynę, która byłą poza zasięgiem jakiejkolwiek reprezentacji europejskiej. Oznaczało to, że żeby być pewnym awansu do strefy medalowej, należało wygrać sześć z siedmiu spotkań (zakładając porażkę z ZSRR). Format mistrzostw został wprowadzony pierwszy raz właśnie we Wrocławiu, gdzie się sprawdził, podnosząc poziom imprezy.

Łotwa, jedyny mistrz Europy „karłów”

W przedwojennych mistrzostwach Europy istniał problem gry zawodników mających powyżej 190 centymetrów wzrostu. Gra, jaką jest koszykówka, ewoluowała przez te wszystkie lata i dziś to ci najmniejsi gracze na parkiecie mają około 190 cm, a ci najwyżsi – 210 cm. W 1939 roku: „Poza losowaniem omówiono m.in. sprawę udziałów zawodników, których wzrost przekraczał 190cm (podobnych zawodników mają Litwini i Estończycy). Polska wypowiedziała się przeciwko udziałowi tych zawodników w mistrzostwach. Po dyskusji zawarto kompromis, mianowicie postanowiono prowadzić oddzielną klasyfikację drużyn, w których niektórzy zawodnicy mają powyżej 190 cm wzrostu. Uchwała ta będzie miała znaczenie w ostatecznej klasyfikacji, a więc jeśli drużyna, w której skład wchodzą zawodnicy o wzroście ponad 190 cm zdobędzie pierwsze miejsce przed zespołem  w którym zawodnicy nie mają więcej niż 190, pierwsza drużyna zdobędzie tytuł w grupie o wzroście nieograniczonym, a druga otrzyma tytuł mistrza w grupie drużyn o wzroście ograniczonym”. Tym samym w Kownie wyłoniono dwóch mistrzów Europy: w kategorii absolutnej i z ograniczonym wzrostem („Przegląd Sportowy pisze o mistrzu „karłów”). Mistrzem absolutnym została zwyciężczyni całej imprezy, reprezentacja Litwy, mająca w swoim składzie najlepszego zawodnika mistrzostw, dwumetrowego Lubinasa, zaś mistrzem w kategorii ograniczonej została Łotwa. W 1963 roku nie było takich problemów, i nawet reprezentacja Polski posiadała w swoim składzie dwumetrowego zawodnika, Bohdana Likszo z Wisły Kraków.

Zasady gry na obydwu mistrzostwach były inne, niż w dzisiejszej koszykówce. Nie było linii trzypunktowej, mecz dzielono na dwie połowy.

Warto dodać, że w czasie ośmiu dni mistrzostw z 1939 roku na trybunach zasiadło łącznie około 90 tysięcy widzów, co nawet jak na dzisiejsze czasy jest niewyobrażalną liczbą. Hala w Kownie mogła maksymalnie pomieścić ok. 12 tysięcy kibiców. Dla porównania – rekordowa liczba widzów na jednym meczu PLK (Polskiej Ligi Koszykówki) wynosi ponad 10 tysięcy.

Sukces z 1963 roku był początkiem złotego okresu dla polskiej koszykówki. Na czterech kolejnych mistrzostwach Europy Polacy byli w pierwszej czwórce (dwa razy trzecie i dwa razy czwarte miejsce). Niestety nie przełożyło się to na „boom” na koszykówkę, co w dalszym rozrachunku nie pozwoliło na wychowanie następców srebrnych kadrowiczów.

Kontekst polityczny obydwu mistrzostw

Obydwa występy Polaków na Mistrzostwach Europy miały mocny kontekst polityczny. Polska nawiązała stosunki dyplomatyczne z Litwą dopiero w 1938 roku, a już rok później nasi koszykarze pojechali na Litwę reprezentować kraj. Rację ma „Przegląd Sportowy”, który zauważa, że wyjazd do Kowna to de facto uznanie Litwy: „Również z punktu propagandowego wyjazd spełnił swe zadanie. Był to przecie pierwszy występ sportowców polskich na ziemi litewskiej. Jeżeli bowiem początkowo Polska „cieszyła się” zupełnym brakiem sympatii, to dziś zdobyła – jeśli nie sympatię – to uznanie. Zdobyła dzięki ładnej, skutecznej i dobrze przemyślanej grze. Ma to swoje znaczenie dla dalszego rozwoju stosunków sportowych polsko-litewskich. Drużyna polska poza tym grała najbardziej fair”. Reprezentanci mieli przedłużyć sezon aż o dwa miesiące, żeby przyjechać na czempionat. O ile możemy pominąć kwestię grania fair i jego wpływu na widzenie Polski przez Litwina-kibica, o tyle w przededniu II wojny światowej Polska robiła przyjazne gesty w kierunku Litwy poprzez właśnie koszykówkę. I choć nigdy nie dojdziemy do prawdy z powodu wybuchu wojny, to czy w alternatywnej historii za początek ocieplania relacji polsko-litewskich nie uznalibyśmy wyjazdu naszej reprezentacji na mistrzostwa Europy w koszykówce? Samą organizacją mistrzostw Litwini chcieli zamanifestować swoją siłę i jedność, rzecz jasna w swym ograniczonym zakresie, ze względu na położenie międzynarodowe i potencjał, jednak… Podobną chęć mogliśmy dostrzec czy to w Pekinie (Igrzyska Olimpijskie w 2008 roku) czy sięgając głębiej w historię, po olimpiadę z 1936 roku, w Berlinie.

W 1963 roku Polska, kraj komunistyczny, dostał za zadanie organizację mistrzostw Europy. Dość niespodziewanie doszło do finału, w którym spotkał się gospodarz z faworytem, reprezentacją ZSRR. Czasopisma z tamtego okresu bardzo uważały, by z jednej strony nie deprecjonować możliwości zwycięstwa Polski nad ZSRR, z drugiej strony jednak bardzo wyraźnie wychwalały drużynę naszego sojusznika, w gdzie w „Trybunie Ludu” mogliśmy przeczytać: „Nie marzyliśmy przecież o tym, by w ostatnim meczu o Złoty Medal pokonać Związek Radziecki, broniący tytułu Mistrza Europy.(…) Polacy przegrali, bo z lepszą drużyną przegrać musieli.” czy w „Słowie Powszechnym”: „Złoty medal przypadł więc koszykarzom ZSRR jak najbardziej zasłużenie. Ta doskonała drużyny górowała zdecydowanie nad przeciwnikami. Jej defensywa była nie do przezwyciężenia dla wszystkich drużyn, a w meczu z Polską zagrała wręcz bezbłędnie.” To wszystko pisali dziennikarze, którzy widzieli wcześniejszy mecz Polski z ZSRR (mecz z pierwszej rundy kwalifikacyjnej), zakończony tylko 10-punktową porażką biało-czerwonych. W koszykówce dziesięć punktów to nieznaczna przewaga. W dodatku w obydwu relacjach rozpoczyna się od podsumowania punktowego ZSRR, co w przypadku meczu, w którym drugą stroną jest Polska, nie jest profesjonalizmem.

Małe zmiany w języku dziennikarzy na zakończenie

Analizując teksty pod kątem języka możemy zauważyć, że inaczej nazywano pewne zdarzenia, np. mecze kończyły się „w stosunku”, dzisiaj napisalibyśmy „wynikiem”. Rzucano kosze, a nie punkty, co współczesnego czytającego może zmylić, gdyż koszem współcześnie nazywamy trafienie do obręczy, a nie ilość punktów przysługujących za odpowiednie trafienie. W większości jednak język nie zmienił się. W relacjach z 1963 roku dziennikarze byli w stanie bardziej pochwalić się swoim warsztatem dziennikarskim, głównie z prostego powodu, że mieli możliwość oglądania tych spotkań. Tak jak już wcześniej zauważyłem, w momencie wspominania o reprezentacji ZSRR przypominano, jak bardzo ona dominuje nad całą resztą drużyn.

Kończąc swoje rozważania na temat mistrzostw Europy z 1939 roku i 1963 roku, chciałbym jeszcze raz podkreślić kontekst polityczny jaki miał występ Polaków na tych imprezach sportowych. Bardziej interesujący dla mnie zdaje się być wyjazd polskiej reprezentacji do Kowna, chyba ze względu na długotrwałe animozje polsko-litewskie jak i czas, który nas dzieli od tych wydarzeń. Brązowy medal z Kowna i srebrny medal z Wrocławia to dwa największe sukcesy w historii polskiej koszykówki – przedwojennej i powojennej.

Jacques Dominique Wilkins urodził się 12 stycznia 1960 roku w stolicy Francji, Paryżu. Jego ojciec, członek U.S. Air Force stacjonował właśnie tam, gdy Dominique przyszedł na świat. Rodzina Wilkinsa powróciła do Stanów osiedlając się w Waszyngtonie, w stanie North Carolina. Dominique zaczął uczęszczać do Washington High School. Tam był MVP back-to-back zdobywając razem ze swoją szkołą dwa mistrzostwa Class 3-A State w latach 1978-79. Następnie wstąpił do University of Georgia już z wyrobioną marką. W pierwszym sezonie notował średnio 18.6 punktów i  6.5 zbiórek, jednak w kolejnych podniósł swoje średnie do 23.6 punktów i 7.5 zbiórek, a w kolejnym roku 21.3 i 8.1. W 1981 roku grając jako junior został wyróżniony nagrodą SEC Men’s Basketball Player of the Year. Po tym sezonie opuścił college i przystąpił do Draftu 1982. Wybrany jako trzeci przez Utah Jazz za Jamsem Worthy i Terry Cummingsem.

Przez problemy z pieniędzmi i ogólną niechęcią Wilkinsa grania w Utah spędził tam zaledwie kilka miesięcy po czym został wytransferowany do Atlanta Hawks za Johna Drew, Freemana Williamsa i pieniądze. Pomimo tego, że to Wilkins nie chciał grać w Nutkach wymiana ta uważana jest za jedną z najbardziej nierównych w NBA.

Wilkins udowodnił swoją dobrą grą w Hawks, że jest wartościowym graczem, ale wszyscy zobaczyli to dopiero na jego drugim Slam Dunk Contest w Indianapolis w 1985 roku. Także w tym sezonie Wilkins zdobywał przeciętnie 27.4 punktów na mecz, co było szóstym wynikiem w NBA. Do tego dokładał 6.9 zbiórek, przechwycił także 135 piłek – drugi wynik w Hawks. W latach 1984-1986 rzucał najwięcej w NBA – podsumowując próbował 3968 razy (1981+1987), za każdym razem trafiając ponad połowę! Gdy w pierwszych dwóch latach oddał dwa celne rzuty za 3 na 22 próby, w kolejnym roku poprawił się trafiając z 30% skutecznością. Nie licząc dwóch pierwszych sezonów w NBA, Wilkins przez kolejne dziesięć lat rzucał także z ponad 80% skutecznością rzuty wolne. Pomimo jego wysiłków Atlancie nie udało się awansować do playoffs. Jednak w sezonie 1985/86 Wilkins wręcz eksplodował – średnia 30.3 punktów na mecz uczyniła go najlepszym strzelcem w NBA. Po raz pierwszy w karierze wybrany został do All-NBA First Team, a także do All-Star Game. Był pierwszym graczem Jastrzębi w Meczu Gwiazd od występu Eddie Johnsona w 1981 roku. Następnie przyszło mu bronić tytułu Najlepszego Dunkera, jednak został pokonany przez swojego kolegę, mierzącego  170 cm Anthony’ego „Spud” Webba. W sezonie tym season-high Wilkinsa w punktach wynosiło 57 „oczek”, a w Hawks liderował także pod względem zbiórek (średnio 7.9), stealów (138) i skuteczności FT (81%). Atlanta ówczesny sezon zakończyła bilansem 50-32 i pierwszej rundzie playoffs trafiła na Pistons, których gładko pokonała 4-0. Jednak w kolejnej nie było już tak łatwo – role się odwróciły i Hawks łatwo przegrali 1-4 z Boston Celtics. Wilkins w dziewięciu meczach notował średnio 28.6 punktów.

W następnym sezonie Dominique po raz drugi wystąpił w All-Star Weekend jako gracz. Oprócz tego Wilkins skończył sezon jaki drugi strzelec (29 punktów na mecz) zaraz po Jordanie, który notował wtedy ponad 37 punktów na mecz! 16 kwietnia 1987 w meczu przeciwko Bulls Wilkins zdobył swój 10,000 punkt w dość krótkiej karierze. Na zakończenie sezonu został mianowany do All-NBA Second Team. Atlanta poprawiła bilans z zeszłego sezonu, bijąc stary rekord – koszykarze Hawks odnieśli rekordowe 57 zwycięstw. Jednak w playoffach odpadli już w drugiej rundzie pokonani przez Detroit Pistons. Wilkins w fazie posezonowej notował 26.8 punktów na mecz.

W roku 1987/88 Wilkins znów był drugi jeśli chodzi o średnią zdobywanych punktów na mecz i znów za Jordanem. Notował 30.7 punktów na mecz, ale MJ był lepszy o ponad 4 punkty na mecz (średnia 35). W konkursie Slam-Dunków także lepszy okazał się Jordan, choć po kontrowersyjnej decyzji – wygrał 147 do 145.

Mimo tego Wilkins i tak mógł być zadowolony – wyróżnienie w All-NBA Secon Team, pierwszy gracz Hawks nagradzany NBA Player of the Week trzy razy w sezonie, dobry występ w Meczu Gwiazd (29 punktów i wygrana East 138-133, jednak MVP dostał… Jordan, który zdobył 40 punktów). Hawks po raz trzeci z rzędu wygrali 50 lub więcej meczy w sezonie, jednak w playoffach po raz kolejny odpadli już w Półfinałach Konferencji – tym razem po siedmiu meczach z Celtami. Jednak ta seria dała NBA jeden z najlepiej pamiętanych meczów w historii playoffów. Mecz numer 7 rozgrywany 22 maja – Wilkins i Bird, liderzy swoich teamów dali widzom genialny thriller, na przemian zdobywając punkty, od kosza do kosza. Ostatecznie Celtics wygrali 118-116, a Bird 20 ze swoich 34 punktów zdobył w emocjonującej ostatniej kwarcie. Nique zakończył mecz z dorobkiem 47 punktów. Tak spotkanie wspomina Wilkins:

Ja nie mogłem spudłować. On nie mógł spudłować. I to wszystko sprowadzało się do ostatniego rzutu w meczu. Kto miał go wykonać? To był najwspanialszy mecz w jakim kiedykolwiek grałem albo widziałem. Dwóch gości, którzy nie chcą przegrać.

W kolejnym sezonie Wilkins odzyskał miano Najlepszego Dunkera w NBA wygrywając z Kennym Smithem (Kings), pokonując też m.in. Shawna Kempa czy Scottie Pippena, jednak jeśli chodzi o punkty w sezonie regularnym to trochę obniżył swe loty – średnio 26.2 punktów (7 miejsce w NBA). Po raz kolejny wystąpił w All-Star Game, rzucał najlepiej w karierze wolne (ponad 84%), zanotował 117 przechwytów i został wybrany do All-NBA Third Team. Hawks poczynili duże wzmocnienia w postaci Mosesa Malone’a (średnie 20.2 punktów i 11.8 zbiórek) i Reggie Theusa (średnio 15.8 punktów), jednak to nie pomogło – Atlanta bez Kevina Willisa przegrała w pierwszej rundzie z Bucks 1-4. Wilkins zdobywał 27.2 punktów na mecz.

Następny rok nie był udany jeśli chodzi o drużynę – Hawks zanotowali bilans 41-41 i nie zdołali nawet awansować do playoffs. Wilkins notował średnio 26.7 punktów na mecz, co uczyniło go piątą strzelbą NBA. W końcu był najlepszy w zespole Jastrzębi jeśli chodzi o przechwyty (126), a jego skuteczność z gry była najlepsza od czasu debiutanckiego sezonu. Szósty sezon z rzędu Wilkins nie zszedł z parkietu za faule.

W sezonie 1990/91 Wilkins po raz pierwszy od dziewięciu lat w Hawks liderował jeśli chodzi o zbiórki – średnio 9 na mecz. Oczywiście był też najlepszy w punktach notując 25.9 co spotkanie – siódmy wynik w lidze. Jednak w tamtym sezonie Wilkins rozdał aż 265 asyst (średnia 3), najwięcej w karierze, a także więcej zaczął rzucać zza łuku – 85 trafionych przy 34% skuteczności. Szósty raz zagrał w Meczu Gwiazd, zdobywając 12 punktów, a Wschód pokonał Zachód 116-114.Trzeci raz w karierze znalazł się w All-NBA Third Team. Hawks po roku nieobecności powrócili do rundy posezonowej, ale już na początku musieli zmierzyć się z obrońcami tytułu, Bad Boys z Detroit. Pistons wygrali w pięciu meczach, a Wilkins o tej serii chciałby jak najszybciej zapomnieć – 20.8 punktów na mecz przy marnej 37% skuteczności z gry i tylko 13% za trzy.

Wielu zadawało pytania czy po takiej serii Wilkins nie załamie się, jednak w kolejnym sezonie znów wykręcał świetne statystyki. Do czasu… 28 stycznia 1992 roku po ponad połowie spotkań w domowym meczy przeciwko 76ers w drugiej kwarcie Wilkins odniósł jedną z najgorszych i najbardziej bolących kontuzji w sporcie – zerwanie ścięgna achillesa. 30 stycznia przeszedł operację i wielu zadawało pytanie czy Wilkins w ogóle wróci do uprawiania sportu, czy to wydarzenie nie zakończyło jego kariery. Nique nie poddał się i siedem tygodni po odniesieniu kontuzji wrócił i od razu ustanowił rekord NBA – w meczu z Chicago trafił 23 rzuty wolne, nie pudłując żadnego. Zdobył także 20,000 punkt stając się wtedy 16 zawodnikiem w historii NBA, który przekroczył tą barierę. W dniu kontuzji został wybrany do All-Star Game jako rezerwowy. Jego średnia punktowa była najlepsza od pięciu lat (28.1), a 52 punkty jakie rzucił po dwóch dogrywkach w meczu z New York Knicks były najlepszym wynikiem w sezonie.

Myślano, że po kontuzji jakiej doznał, Wilkins zdecyduje odwiesić buty na kołek. Za swój powrót został nagrodzony NBA Comeback Player of th Year. Już w pierwszym miesiącu nowego sezonu pokazał, że po kontuzji nie ma śladu zdobywając 27.7 punktów na mecz. 15 grudnia doznał kontuzji palca i pauzował przez 11 meczy, jednak gdy powrócił, w styczniu notował 29.4 punktów na mecz przy ponad 48% skuteczności, by w lutym notować świetne 31.5 przy prawie 52 procentach. Ostatecznie jego średnia punktów na koniec sezonu wyniosła 29.9, co dało mu drugie miejsce za Jordanem (32.6). 2 lutego Wilkins zdobywając 31 „oczek” pokonał Boba Pettita w ilości zdobytych punktów w historii Hawks – wtedy miał już ich na koncie 20,881. Świetnie rzucał w tamtym sezonie za trzy, trafiając 120 rzutów na 316 prób. Został wybrany do All-NBA Second Team.

Kolejny sezon przyniósł zmiany – po 11 latach w Atlancie został wytransferowany do Los Angeles Clippers za Danny’ego Manninga. Wszystko stało się podczas sezonu – Wilkins notował średnio 24.2 punkty, 6.2 zbiórki i 2.3 asysty, a Hawks mieli bilans 36-16. Jeszcze w barwach Hawks wystąpił w swoim dziewiątym All-Star Game. Nowy trener Atlanty, Lenny Wilkens uznał, że Manning bardziej przyda się zespołowi. Wilkins w koszulce Jastrzębi zdobył 23,292 punktów. Do Atlanty wrócił 25 marca… ale jako gracz Clippers. Swojej byłej drużynie rzucił 36 punktów i zebrał 10 piłek. W barwach drużyny z Los Angeles dokończył sezon ze średnimi 29.1 punktów i 7 zbiórek, co ostatecznie dało średnią 26 punktów na mecz w przekroju całego sezonu (czwarty wynik w lidze), a ogółem 24,019 punkty, co przeniosło go na dziewiąte miejsce na liście wszech czasów. Po sezonie stał się wolnym agentem i zdecydował podpisać umowę z Boston Celtics. Krótko po podpisaniu pomógł reprezentacji USA (Dream Team II) zdobyć złoty medal na Mistrzostwach Świata.

Niezadowolony ze swojej roli w Bostonie postanowił spróbować sił za granicą i wyjechał do rodzimej Europy. Tam podpisał kontrakt z greckim Panathinaikosem. Poprowadził go do sukcesu w Eurolidze samemu zdobywając Euroleague Final Four MVP (średnio 20.9 punktów i 7 zbiórek), która rozgrywana była w… Paryżu. W Grecji udało mu się zdobyć także Puchar Grecji i kolejną statuetkę MVP. Powrócił do NBA na sezon 1996/97 podpisując umowę z San Antonio Spurs. Zgodził się być Sixth Manem, jednak mimo to liderował jeśli chodzi o punkty, notując średnio 18.2 na mecz. Po jednym sezonie Wilkins raz jeszcze udał się do Europy i związał się z Teamsystem Bologna we Włoszech. Wrócił po jednym roku by zagrać ostatni sezon w karierze. Dołączył do swojego brata Geralda Wilkinsa grającego w Orlando Magic. Rozegrał tylko 27 spotkań notując 5 punktów i 2.6 zbiórek na mecz.

Od 2004 roku pełni funkcję Wiceprezydenta Atlanty Hawks. Wilkins to jeden z najbardziej niedocenianych graczy w historii NBA. Oprócz ostatnich trzech sezonów w NBA nigdy nie zszedł poniżej 20 punktów na mecz. Ostatecznie zakończył dziurawienie kosza na 26,668 punktach, zbierając także 7,169 zbiórek. Nadal zajmuje dziewiąte miejsce na liście wszech czasów i jest jednym z tylko 14 graczy, którzy w swojej karierze zdobyli więcej niż 25,000 „oczek”. Jeden z największych dunkerów w historii, nie bez przypadku nadano mu nickname „The Human Highlight Film” – ze jego niesamowity atletyzm i dunki przypominające akrobatyczne wyczyny. Jego najpopularniejszy wsad to niezwykle silny jedno- bądź też dwuręczny windmill. 13 stycznia 2001 dwudziestka jedynka z jaką grał w Jastrzębiach została zastrzeżona, a Wilkins stał się dopiero czwartym graczem w historii klubu z Atlanty, któremu udzielono takiego zaszczytu. W 2006 roku Dominique Wilkins został wprowadzony do Naismith Memorial Basketball Hall of Fame.